Ở ung thư phổi, đặc biệt là ung thư phổi không tế bào nhỏ (UTPKTBN) - loại ung thư phổ biến và có tỷ lệ tử vong cao - exosome từ khối u được chứng minh có vai trò thúc đẩy tăng sinh, xâm lấn, di căn, kháng thuốc và ức chế miễn dịch. Mặc dù đã có nhiều chỉ thị protein được sử dụng trong chẩn đoán ung thư phổi, song hiện vẫn thiếu các chỉ thị có độ nhạy và độ đặc hiệu cao cho chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả. Exosome có trong dịch cơ thể, bền vững trong nhiều điều kiện bảo quản và mang tính đặc hiệu khối u. Do đó, exosome đáp ứng yêu cầu của sinh thiết lỏng, được xem là nguồn chỉ thị sinh học tiềm năng cho chẩn đoán sớm ung thư phổi.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, các nghiên cứu về exosome ở bệnh nhân ung thư phổi còn rất hạn chế. Vì thế, PGS. TS. Trịnh Hồng Thái và các cộng sự tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu hệ protein exosome trong huyết tương của bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ” trong thời gian từ năm 2018 đến năm 2022.

Đề tài hướng đến thực hiện hai mục tiêu cụ thể là phân tách được exosome từ huyết tương của bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ; và xác định các protein trong exosome huyết tương ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ

Trong ngheien cứu, exosome được phân tách từ huyết tương của 31 bệnh nhân UTPKTBN (16 bệnh nhân giai đoạn I-II và 15 bệnh nhân giai đoạn III-IV) và 31 mẫu đối chứng sử dụng sắc ký lọc gel trên Sepharose CL-4B kết hợp với siêu ly tâm. Phân bố kích thước exosome được xác định bằng phương pháp đo DLS. Hình dạng và kích thước của exosome được xác định qua phân tích hình ảnh hiển vi điện tử SEM. Xác định các chỉ thị CD81 và CD63 của exosome bằng kỹ thuật Western blot. Xác định hệ protein trong exosome bằng phương pháp proteomics dựa trên sắc ký lỏng hai chiều kết nối khối phổ MS/MS. Phân tích các tính chất, chức năng và sự tương tác của protein bằng các công cụ tin sinh học. Xác định sự có mặt của DNA, mtDNA, SBS mtDNA và biến đổi A10398G bằng các phương pháp sinh học phân tử.

Kết quả nghiên cứu đã phân tách được exosome ra khỏi các protein giàu có trong tương bằng sắc ký lọc gel Sepharose CL-4B kết hợp siêu ly tâm 120.000 xg. Exosome đã được xác nhận với một số tính chất gồm kích thước chủ yếu 40-200 nm, có hình dạng và chỉ thị đặc trưng của exosome CD81 và CD63. Sử dụng sắc ký lỏng 2 chiều kết hợp khối phổ MS/MS đã xác định được 243 protein thuộc nhóm bệnh giai đoạn I-II, 294 protein thuộc nhóm bệnh giai đoạn III-IV và 214 protein thuộc nhóm đối chứng.

So sánh với các sở dữ liệu về exosome và bóng tiết ngoại bào đã tìm thấy 252/322 protein trong nhóm bệnh và 160/214 protein trong nhóm đối chứng trùng với các protein đã được xác định trong ExoCarta, 52/322 protein trùng với protein exosome của dòng tế bào ung thư phổi trong Vesiclepedia. Điều này đã xác nhận độ tin cậy của protein có nguồn gốc exosome tìm được trong nghiên cứu…

Bên cạnh các phân tử protein, nhóm nghiên cứu còn xác định thấy sự có mặt của DNA, trong đó có mtDNA. Sự thay đổi số bản sao mtDNA và biến đổi A10398G đã được xác định. Số bản sao tương đối của mtDNA trong exosome của nhóm bệnh và nhóm đối chứng với giá trị tương ứng là 1619,1 ± 2589,0 và 1207,0 ± 1550,0, trong đó giá trị theo giai đoạn bệnh là 783,6 ± 759,3 (giai đoạn I-II) và 2647,0 ± 3584,0 (giai đoạn III-IV).

Việc nghiên cứu exosome và các thành phần phân tử của chúng có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn, góp phần phát triển các chỉ thị sinh học mới phục vụ chẩn đoán sớm và nâng cao hiệu quả điều trị ung thư phổi.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21758/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

https://vista.gov.vn/vi/news/ket-qua-nghien-cuu-trien-khai/nghien-cuu-he-protein-exosome-trong-huyet-tuong-cua-benh-nhan-ung-thu-phoi-khong-te-bao-nho-13026.html